Brushlettering met Carla Kamphuis

Brushlettering met Carla Kamphuis

“Dikke lijnen naar beneden, dunne naar boven.”

Brushlettering. Noem het een moderne variant van kalligrafie. Carla Kamphuis is de expert van ons land. Dit najaar verschijnt haar boek. “Het is even jij en je stift. Samen weg van de wereld. Je maakt letter voor letter langzaam je hoofd leeg.”

“Naar beneden dik, naar boven dun. Dat is waar het bij brushlettering om draait”, vertelt brushletteraar Carla Kamphuis. “Schrijf je omlaag dan druk je de punt van je brushpen schuin op het papier. Schrijf je omhoog dan laat je die druk los en krijg je een dunnere lijn, en die vinden mensen het moeilijkst. Komt omdat je daarvoor iets meer controle over de stift nodig hebt. Die dikke lijnen gaan meestal vanzelf.”

‘Hé, zo schrijven kan ik ook’

In september 2016 zocht architecte Carla Kamphuis voor haar werk naar een goede stift om mee te schetsen. “Eentje die niet snel uitveegt met de hand.” Op zoek naar zo’n uitveegvrije stift kwam zij via Google terecht bij brushlettering. “Ik had daar nog nooit van gehoord.” Zij ontdekte dat er wereldwijd tal van schrijfcursussen met een brushpen waren. Toen dacht zij: ‘hé, zo schrijven kan ik ook’. “Eerder werkte ik bij een groot architectenbureau. Collega’s vroegen vaak of ik de teksten voor presentaties wilde opschrijven. Vanwege mijn constante handschrift.”

Speels kalligraferen

Carla besloot zich te verdiepen in de wereld van brushlettering, eigenlijk niks anders dan een vrije vorm van kalligraferen, de kunst van het schoonschrijven. Dat deden we vroeger met kroontjespennen en penselen, inkt en verf. Voor brushlettering gebruik je een speciale brushpen. Carla: “Brush betekent penseel. Een brushpen is dus letterlijk een penseelpen.”

Via Instagram naar een boek

Carla plaatste foto’s van haar eerste pennenvruchten op Instragram, en ja, dat is misschien toch het voordeel van wonen in een dorp. “De eigenaresse van een groot tuin- en wooncentrum had gehoord dat ik zo mooi kon schrijven. Of ik misschien een workshop rond de opening van de kerstshow wilde geven.” Een tweede cursus volgde bij een andere winkel in de buurt. “Ik heb toen mijn eerste cursusboekje gemaakt. Zeg maar het begin van mijn boek ‘Kleur! Brushlettering voor iedereen. Handboek en oefenschrift’ dat in september uit komt.”

Schoonschrijven met Oma Trui

Brushlettering deed het kleine meisje in haar ontwaken. Als achtjarige was zij altijd met papiertjes in de weer. Vouwen, knippen en plakken en (pop-up) boekjes maken. Haar oma, ‘Oma Trui’, kon heel mooi schoonschrijven, zoals ze dat vroeger nog leerden op scholen. “Als ik bij haar logeerde op de boerderij probeerde ik haar handschrift te imiteren.”

Brush versus handlettering

Leuk dat brushletteren, maar wat is het nou het verschil met handlettering? Carla: “Handlettering is voor mij het tekenen van letters. Brushlettering is het schrijven van letters. Een ambacht. Net zoals kleuren, schilderen en moestuinieren past brushlettering in een tijd waarin we bijna worden opgeslokt door de digitale wereld. Je kunt het ook doen op je Ipad, maar dan gebruik je techniek en is het minder van jezelf, te perfect, en dat zie je.”

Techniek opbouwen

Als je met brushlettering begint, moet je vooral techniek opbouwen, zegt Carla. Dikke lijnen naar beneden, dunne naar boven. Eerst gaat dat misschien een beetje wiebelig en bibberig, maar dat geeft niet. Door veel te oefenen, leer je vanzelf een nieuw handschrift. Carla: “Mannen schrijven vaak anders. Ze gebruiken andere letters. Het ziet er wilder uit. Ze vegen meer in plaats van dat ze schrijven. Vrouwen schrijven wat ronder.”

Een ‘h’ is een bovenlus met een boogje

Vooral die overgang van een dikke naar een dunne lijn vinden mensen moeilijk, merkt Carla. “Hele woorden schrijf ik ook nooit in één vloeiende beweging. Veel letters bestaan uit een samenstelsel van verschillende vormen zoals boogjes of lusjes. Een ‘h’ is een bovenlus met een boogje. Een ‘g’ bestaat uit een ronde vorm, de letter ‘o’, en een onderlus. Misschien is de ‘o’ wel de lastigste letter, omdat die zo rond is.”

Mindful

Heel belangrijk: heb geduld, neem de tijd, en ja, daar valt het woord al, brushlettering is heel mindful. “Je sluit je even af voor de rest van de wereld. Het is even jij en je stift. Samen weg van de wereld. Je maakt letter voor letter langzaam je hoofd leeg.”

Stappenplan

  1. Brushpen kopen.
    Er zijn tal van soorten stiften. Met zachte en harde punten. Kies niet voor een stift met een ronde, platte of beitelpunt, je hebt echt die penseelpunt nodig. Kies net zoals Carla voor een edding 1340.
  2. Papierkeuze.
    Kopieerpapier is niet goed voor je stift. Dat is vaak te stroef en daardoor gaat de penseelpunt sneller kapot. Kies daarom voor glad papier.
  3. Basisgreep.
    Houd de stift niet rechtop, maar in een hoek van ongeveer 45 graden.
  4. Basistechniek.
    Start niet direct met letters. Oefen je greep en de techniek ‘naar beneden dik, naar boven dun’ met boogjes, lijntjes en andere vormen.
  5. Schrijf niet recht, maar rond.
    Denk aan een ouderwetse schoonschriftletter, rond en sierlijk.
  6. Slow.
    Je geduld wordt beloond. Door veel te oefenen, ontwikkel je vanzelf een nieuw handschrift. En misschien ontwikkel je wel je eigen alfabet.
  7. Kleur!
    Met edding brushpennen in allerlei kleuren, blenderbrushpens, echte penselen en aquarelverf. edding heeft ook brushpennen voor porselein en ovenvast glas.

Boek

Kleur! Brushlettering voor iedereen. Handboek en oefenschrift.
Carla Kamphuis, Kosmos Uitgevers, verschijnt in september.

Geschiedenis

Kalligrafie is de kunst van het schoonschrift. In het Romeinse Rijk mochten slaven dat doen, tijdens de opkomst van het christendom en in de Middeleeuwen was het letterlijk monnikenwerk. Daarna ontstonden er speciale gilden voor kalligrafen, en zag je verschillende stijlen: Gotisch, Romaans, Karolisch enz. De uitvinding van de boekdrukkunst maakte hun werk zo goed als overbodig. In China en Japan bleef de belangstelling voor kalligrafie onveranderd groot. Sinds 2009 staat de Chinese kalligrafie vermeld op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.